Dạo trước tôi được biết tới bài hát “Thanh niên thế hệ Hitler” của Sir Taylor Flak, cảm thấy khá thú vị, nên hôm nay đăng thử “tác phẩm” mới là lời Việt cho bài La Marseillaise (mới có đoạn một, là Quốc ca Pháp). Đây mới là version 0.1.0, trong tương lai có lẽ sẽ còn chỉnh sửa nhiều nữa cho thuận miệng hơn khi hát.
La Marseillaise là một bài hát được đánh giá là “tả”, nhưng tôi đặc biệt yêu thích bài hát này. Quốc tế ca cũng là một bài hát “tả”, thậm chí “cực tả”, nội dung bài hát này không chỉ khuynh tả, mà còn cộng sản, thậm chí vô chính phủ, và đó là điều khiến tôi không ưa lắm; có nhiều đoạn cứ như lời lẽ của bọn kẻ cướp ấy, chứ không phải là những con người đấu tranh chân chính — rõ ràng là tôi vẫn có não trạng trí thức “tiểu tư sản”… So với Quốc tế ca thì La Marseillaise hay hơn và chừng mực hơn nhiều, dù vẫn dùng nhiều ngôn từ “rùng rợn” như “cắt cổ”, “đẫm máu”… Đó là lời kêu gọi chiến đấu chống lại kẻ xâm lăng, bọn chuyên chế áp bức, xiềng xích nô lệ, để bảo vệ những gì con người yêu quý, tổ quốc, luật lệ, gia đình, vợ con… và tự do. Thậm chí đối với kẻ thù, lời ca còn kêu gọi nhân đạo “Portez ou retenez vos coups! Épargnez ces tristes victimes à regret s’armant contre nous.” Nói tóm lại, La Marseillaise là một bài ca của lòng yêu nước chân chính và khát vọng tự do, khác xa với khuynh hướng vô chính phủ, vô tổ quốc cực tả trong Quốc tế ca.
Nhưng dù nói gì thì nói, La Marseillaise vẫn là một bài hát “tả”, và thực tế đã là lời hiệu triệu đấu tranh của cánh tả ở châu Âu cho đến khi Công xã Paris bùng nổ — giai đoạn mà phong trào tự do dân chủ song hành cùng ý thức dân tộc của các dân tộc châu Âu ngày càng lớn mạnh. Nhiều bài ca cách mạng của cánh tả đã được viết theo nhạc điệu của La Marseillaise, và có một điều chắc nhiều người không biết, bản thân bài Quốc tế ca vốn cũng được hát theo giai điệu của La Marseillaise trong thời kỳ Công xã Paris, và sau đó một thời gian dài. Vậy tại sao tôi, một người hữu khuynh, lại yêu thích bài hát “tả” này? Thật ra tuổi hai mươi ai lại chẳng có một chút “tả” trong người, mà tôi thì cũng đang tuổi hai mươi đấy thôi… Hơn nữa, đã yêu nước thì sao lại còn phân biệt tả hữu? Nếu như hữu phải yêu tổ quốc hơn tự do, và tả phái yêu tự do hơn tổ quốc, thì may thay trong La Marseillaise, tổ quốc và tự do đã quyện hòa làm một…
Tôi cũng đang tính viết lời Việt cho bài Die Wacht am Rhein, và có lẽ sẽ đi theo một hướng tiếp cận khác, chứ không đơn thuần là dịch lời nữa. Die Wacht am Rhein cũng là một bài ca yêu nước nổi tiếng. Có một điểm hơi lạ, không rõ là trùng hợp hay có nguyên nhân, cả Die Wacht am Rhein và La Marseillaise (tên gốc là “Chant de guerre de l’Armée du Rhin” — chiến ca đạo quân sông Rhine) đều đề cập đến dòng sông Rhine ngăn cách Pháp và Đức. Phải chăng kẻ thù chính của hai dân tộc này đều ở phía bên kia sông Rhine? Ai coi phim “Casablanca” hẳn vẫn nhớ đoạn hai bài hát này cùng được cất lên trong lữ điếm…
Trong thế giới ngày nay, khi mà chủ nghĩa hòa bình (pacifism) cực đoan đang lấn lướt, La Marseillaise (và cả Die Wacht am Rhein) bị nhiều người chỉ trích vì nội dung yêu nước, chủ nghĩa quốc gia, và những lời lẽ đầy “máu me”, nói chung đều là những thứ bị đánh giá là “không hợp thời”. Nhưng lẽ nào lòng yêu nước đã lỗi thời rồi hay sao? Lẽ nào đấu tranh vì tổ quốc và tự do lại là không đúng đắn? Liệu có người Việt nào lại có suy nghĩ “pacifist” như thế chăng? Còn tôi thì tuyệt đối không nghĩ thế.
o0o0o0o
LA MARSEILLAISE
Giai điệu: http://www.navyband.navy.mil/anthems/ANTHEMS/France.mp3
Nguyên tác: Claude Joseph Rouget de Lisle
Lời Việt v0.1.2.
Nào vùng dậy thôi kìa ai dòng giống anh hùng
Đã đến lúc cùng phá tan xiềng gông!
Bọn chuyên chế mãi áp bức nhân dân ta
Ngọn cờ đẫm máu chúng vẫn giương ra
Máu kết máu bao hờn oán chưa phai nhòa
Và còn nghe chăng đã dấy lên từ khắp nơi
Quân thù hung hăng điên cuồng xông tới
Sài lang nhe nanh gầm rú ngất trời
Muốn ăn thịt đồng bào, nuốt xương của muôn người!
Chiến đấu, hỡi anh chị em!
Quyết chí sống mái một phen!
Vùng lên, vùng lên!
Thề đem máu đào
Chứa chan nhuộm thắm trận tiền!
2007/05/29
