Dạo trước được thư thả một chút, có người bạn bảo tôi đọc một entry mang tên “Hãy là con sư tử mang chính khí Việt” trong blog của bạn Nhi. Tôi đã xem, entry này ý tứ rất nhiều, dường như lời không chứa nổi ý, khác hẳn với lối viết cà kê của tôi, và tác giả đúng là có khẩu khí của sư tử (Hà Đông hay Sơn Tây thì tôi không rõ, đằng nào cả hai cũng đều đã sáp nhập vào Hà Nội rồi, nên đây không còn là vấn đề lớn nữa). Sau khi lược đi những tình cảm nồng nàn và mãnh liệt dành cho tổ quốc chứa chan trong entry, thì ta có thể tóm tắt nội dung của nó đại khái như thế này:
a. Cái thiện là thế lực mạnh nhất trong vũ trụ (có lẽ là chính cái được Obi-Wan Kenobi gọi là The Force). Không lương thiện không thể hùng cường (nước An Nam là một ví dụ điển hình). Muốn hùng cường phải có chính quyền hướng thiện, kick arse mấy đứa gian tà đang làm thủ tướng bí thư gì đó. Phải chính trực thẳng thắn, không thể mãi khom lưng rụt cổ (vd: nhận tiền viện trợ, quỵ lụy thiên triều, cắt đất nhường biển).
b. Muốn làm được vậy, người An Nam cũng phải hướng thiện, phải đặt quyền lợi đất nước lên trên quyền lợi bản thân, tức là yêu nước hơn yêu bản thân. Yêu nước là bổn phận của mỗi người. Yêu nước đòi hỏi phải dũng cảm. Lòng yêu nước chân chính chiến thắng nỗi sợ hãi (giống các bác Công giáo ở Thái Hà). Ai còn sợ sệt chứng tỏ là còn yêu bản thân hơn yêu nước.
c. Kết luận: Nước muốn mạnh phải theo đuổi cái thiện. Vậy yêu nước là phải ủng hộ cái thiện. Yêu nước là dũng cảm, và dũng cảm chính là thiện.
Không biết tôi có hiểu sai điểm nào không nữa? Nhưng nói tóm lại thì tất cả những nội dung này đều xoay quanh hình tượng sư tử hào hùng, biểu tượng của hai đức tính tiêu biểu được đề cao trong entry, đó là chính trực và dũng cảm; nói tóm lại, người viết cổ vũ cho việc dân tộc và con người An Nam thăng hoa trở thành sư tử, mang lấy những phẩm chất của sư tử, góp phần làm đất nước hưng thịnh hùng cường. Nhiệt tâm và khí phách của cô gái này thật là đáng cho người ta để ý; có điều về mặt khuyên người An Nam trở thành sư tử, tôi không thể đồng ý với cô.
(cờ đỏ rùa vàng)
1. Sư tử là một biểu tượng tích cực
Tôi không cho rằng người An Nam nên trở thành sư tử, không phải vì tôi không ưa loài đó. Tôi cũng hoàn toàn không ghét sư tử, ngược lại, đó là loài vật tôi yêu thích. Tôi sinh nhằm cung Sư Tử và vẫn dùng hình ảnh vị chúa tể sơn lâm trên huy hiệu. Là một người thuộc phái Gryffindor, yêu thích màu đỏ và vàng, cá nhân tôi cũng trân trọng và theo đuổi những đức tính cao quý mà sư tử (ít nhất là sư tử trong biểu tượng học chứ không phải là những chú sư tử lười nhác đang nằm ườn cho vợ nuôi ở Phi Châu) đại diện, như dũng cảm, can đảm, mạnh mẽ, chính trực, uy quyền, vân vân. Richard Tim Sư Tử cũng là nhân vật truyền kỳ lịch sử thời Thập Tự Chinh mà tôi đặc biệt ngưỡng mộ – đặc biệt từ khi đọc Ivanhoe.
Nhưng sở thích cá nhân và căn tính dân tộc là hai chuyện không thể nhập nhằng, tôi không thể vì yêu thích sư tử mà bắt cả bầy lừa trở thành sư tử được. Bởi vì thế nên việc so sánh dân tộc ta với loài sư tử, hoặc là cổ vũ dân tộc ta trở thành sư tử, không thể không khiến cho tôi cảm thấy kỳ quái. Lý do tôi cho rằng chúng ta không nên là sư tử, không phải vì sư tử có một khiếm khuyết nào, hay vì có một loài khác cao quý hơn sư tử. Lý do đơn giản, chúng ta không nên là sư tử, chỉ bởi vì chúng ta không phải là sư tử.
2. Chúng ta không phải là sư tử
Chúng ta không phải là sư tử. Bởi thế, chúng ta cũng không nên là sư tử. Sư tử mạnh mẽ thật, điển trai thật, bờm đẹp thật, đắt đào thật, đồng thời cũng tượng trưng cho rất nhiều phẩm chất cao quý đáng ngưỡng mộ, nhưng chung cuộc đó vẫn không phải là căn tính của chúng ta. Trở thành sư tử, chúng ta có thể gầm vang một tiếng nhưng rồi sẽ thế nào? Tinh thần của sư tử thật chúng ta vốn không có, vậy thì liệu chúng ta có đủ sức để chi trì mãi cái bộ da sư tử hay không? Nếu không, sau khi bộ da ấy rớt đi, hậu quả sẽ thê thảm ra sao?
Nếu chúng ta không phải là sư tử, thì chúng ta là gì? Linh vật nào biểu tượng cho căn tính của dân tộc chúng ta? Loài rồng thường được xem là ứng cử viên sáng giá đầu tiên: “con rồng cháu tiên” kia mà! Nhưng ngoại trừ huyền thoại khai sinh dân tộc từ thời hồng hoang đó ra, thì có lẽ chẳng còn điểm chung nào khác giữa một loài vật huyễn hoặc với một dân tộc thực tế sống động. Ngoài ra, có nhiều tên phản động đặc biệt ở www.x-cafevn.org vẫn khẳng định linh vật của dân ta (mà chúng gọi một cách đầy khiếm nhã và thi vị là dân xứ Lừa) chính là con lừa; nhưng tôi thấy con lừa ưa nặng tuy có phần nào phản ánh đặc điểm tâm sinh lý của dân tộc, nhưng chưa thể diễn tả được trọn vẹn tinh thần cao siêu thượng đẳng của nó.
Theo quan điểm của tôi, linh vật của chúng ta chính là rùa. Chỉ có loài rùa linh thiêng, một trong tứ linh của văn hóa phương đông (cũng xin lưu ý rằng trong tứ linh chỉ riêng rùa là có thật, ba loài kia đều là huyền thoại), mới có thể là biểu tượng đầy đủ nhất của dân tộc “mấy nghìn năm văn hiến” này, khác xa với lừa thường mang hàm ý miệt thị khinh bỉ. Đặc biệt, khác với lừa là loài vật ngoại lai, hầu như chưa từng cư trú trên mảnh đất Đông Dương (xin hỏi thật, đã có ai trong số các bạn nhìn thấy một con lừa ở An Nam chưa?), thì mối quan hệ giữa rùa và lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta vô cùng mật thiết và gắn bó hơn nhiều người có thể hình dung. Lịch sử nước Đại Rùa ta, suốt bốn nghìn năm lập nước, dựng nước và giữa nước, luôn phát huy tinh thần của loài rùa, chậm mà chắc, lạc hậu mà vững vàng. Con rùa biết rụt đầu trước hiểm nguy, nhưng cũng biết thò đầu đút chân ra đi tiếp khi tình thế trở nên tốt đẹp hơn. Có những người mở miệng ra là chê bai dân ta nước ta chậm chạp, lạc hậu, nhưng những người ấy hẳn cũng đã nghe truyện ngụ ngôn nổi tiếng “Rùa và Thỏ” rồi chứ?
Tất nhiên mối quan hệ giữa rùa và dân tộc không chỉ có thế. Rùa đã được nhắc đến với mối liên kết với dân tộc ta ngay từ thời tiền sử rồi: sử cũ còn ghi lại chuyện họ Việt Thường đem rùa thần tặng cho vua Nghiêu, trên mai rùa có văn tự viết bằng chữ khoa đẩu – dụ ngôn đó có thể khái quát rằng rùa chính là nguồn gốc của nền văn minh thời cổ, và cũng giải thích vì sao một số lượng lớn chữ giáp cốt lại được viết trên mai rùa. Đến thời hữu sử, chính thần Rùa Vàng (còn gọi là thần Kim Quy) đã giúp cho dân ta xây thành Cổ Loa sau nhiều lần bị rút ruột vẫn đứng vững trước bao cuộc công phá. Rùa cũng ban cho dân ta chiếc lẫy nỏ chính hãng để giết giặc ngoại xâm. Thử hỏi nếu Thục Phán không vọng ngoại mất gốc, mà biết gìn giữ và phát huy truyền thống rùa vàng, thì nước Âu Lạc làm sao có thể bị họ Triệu chinh phục dễ dàng đến thế? Đến kỷ nguyên Thăng Long – Đại Việt, vai trò truyền thống của rùa không những không bị lu mờ, mà còn thể hiện ở tầm vóc quy mô hơn: thời bình thì rùa đội bia tiến sĩ trong văn miếu, đề cao nhân tài, coi trọng học vấn, chủ trương khai sáng; thời loạn thì rùa ban gươm báu cho kẻ hào kiệt để đánh giặc an dân, giữ gìn bờ cõi. Thật là văn võ đều vẹn toàn cả! Như thế đủ thấy rùa đã gắn bó với lịch sử nước ta nhường ấy, chính là căn tính của ta, là hồn nước của ta. Còn con sư tử hùng dũng mạnh mẽ kia, nó ở đâu, đã từng tồn tại trên mảnh đất chữ S này chưa?
Cũng như sư tử, rùa là biểu tượng truyền thống của sức mạnh. Nhưng sức mạnh của rùa khác hẳn với sức mạnh của sư tử: nó không bộc phát, không dữ dội nhất thời, mà âm ỉ lâu dài, nhiều khi không dễ nhận thấy. Vì lẽ đó, rùa còn là biểu tượng của sự trường thọ, về sức tồn tại dai dẳng qua nhiều nghịch cảnh. Sức mạnh của rùa cũng chỉ được thể hiện khi có nhu cầu tự vệ trước hiểm nguy, thể hiện bản chất hiếu hòa cầu an của rùa, khác tới tính cách hùng dũng hiếu chiến nổi tiếng của sư tử. Và cũng đừng đánh đồng sự cầu an đó với sự khiếp nhược: bắt rùa rụt cổ vào thì không khó, nhưng đập vỡ mai rùa thì chẳng dễ chút nào… Với chiếc mai vững chắc không suy suyển, rùa cũng là một biểu tượng của sự ngay thẳng chính trực như sư tử vậy – chẳng phải ngẫu nhiên mà Leo, Mike, Don, Raph lại là rùa… Bên cạnh những ý nghĩa tốt đẹp mang tính truyền thống đó, trong xã hội hiện đại, rùa còn mang thêm ý nghĩa của may mắn, phát đạt, thành công: hễ ai được việc một cách mau mắn dễ dàng không phải cố gắng nhiều, thì thường được khen là “quá rùa!”
Muốn so sánh giữa rùa và sư tử, có lẽ không cần tốn nhiều giấy mực đến thế, mà chỉ cần so sánh tình trạng hiện tại của hai loài này là đủ thấy loài nào ưu việt hơn, có sức tồn tại bền bỉ hơn: Loài sư tử hiện nay chỉ co cụm ở một khu vực hạn chế miền đông nam Phi Châu, cộng thêm vài trăm sư tử châu Á sống lay lắt ở một cánh rừng nhỏ tại Ấn Độ; trong khi loài rùa thì hiện diện khắp năm châu bốn biển (ngoại trừ Bắc Băng Dương), không ở đâu lại không có rùa. Một con rùa có thể thua một con sư tử, nhưng loài rùa thì mạnh mẽ vượt xa loài sư tử. Loài sư tử có thể đứng trước nguy cơ bị đe dọa, nhưng loài rùa thì không bao giờ và cũng chưa bao giờ. Sự trường tồn của loài rùa đủ làm minh chứng cho sự ưu ưu việt việt của dân tộc mang hồn rùa này.
3. Hãy là chính mình
Không thể phủ nhận, được trở thành sư tử biểu tượng cho chính khí quả thật là một viễn tượng đầy hấp dẫn, với hình ảnh của chúa tể sơn lâm hùng dũng với bờm đẹp và tiếng gầm vang dội, và do đó có sức cám dỗ mạnh mẽ đối với những tâm tính yếu hèn tự ti. Vâng, tôi xin khẳng định, đó chính là biểu hiện của sự tự ti mang tính dân tộc. Thử nghĩ xem, làm rùa có gì là dở, là không hay, trong khi như trên đã chỉ ra, rùa có những ưu điểm vượt trội sư tử? Hơn nữa, một dân tộc bản chất là rùa mà lại muốn hóa thành sư tử thì hậu quả sẽ thế nào đây? Đã bao lâu nay chúng ta mang trong mình hồn thiêng của loài rùa, nhưng lại chạy theo bóng hình của mãnh sư phương bắc, chúng ta là rùa mà lại học theo phong cách của sư tử, từ Khổng giáo, phong kiến cho đến cộng sản, tất cả đều được du nhập từ phương bắc cả. Hậu quả là chúng ta vô cùng thê thảm, không thể thành sư tử mà cũng chẳng ra rùa. Còn dân tộc nào bất hạnh hơn, vong bản hơn dân tộc Đại Rùa này?
Lịch sử nghìn năm giữ nước của dân tộc đã chỉ rõ, những khi nào dân tộc giữ vững bản sắc rùa, dám can đảm co đầu rụt cổ thần phục bá quyền phương bắc, như Mạc Thái Tổ đã có gan cởi trần tự trói lên quan ải, khi ấy đất nước mới có thể bền vững, nhân dân mới có thể được bình an, quốc gia mới có thể tồn tại qua hiểm nguy. Ngược lại, nếu vứt bỏ bản sắc rùa, đề cao ý chỉ hùng cường tráng liệt như sư tử, thì hầu như chắc chắn sẽ nước mất nhà tan, trăm họ điêu linh khốn khổ như họ Hồ (Hồ nào cũng là Hồ), với tham vọng “có trăm vạn quân để đánh giặc Bắc”, cuối cùng cũng chỉ như con lừa đội bộ da sư tử mà thôi.
Đừng nên mơ làm sư tử. Hãy trở về với căn tính dân tộc, căn tính rùa, trở về với ước nguyện dựng nước và giữ nước nghìn năm của cha ông, như thế nước ta mới khá được, dân ta mới có tương lai, một tương lai có thể không chói lóa rực rỡ làm kinh động thế gian, nhưng ít ra cũng sáng sủa và trường cửu, một tương lai của loài rùa.
Adieu sư tử! Rùa muôn năm! Sieg Heil!
14/04/2009
